Mapa, plan, siatka i skala

Mapa niby zwyczajna rzecz używana na co dzień albo przynajmniej często. A jak zapytać kogoś co to jest mapa to czasem trudno to określić - mapa to mapa :)

Mapa

Mapa to spłaszczony obraz powierzchni - planety, księżyca, Ziemi - poddany generalizacji, wyskalowany, stworzony zgodnie z zasadami odwzorowania kartograficznego i za pomocą umownych znaków i kolorów. Musi zawierać skalę i legendę.

Skala

Skala to inaczej proporcja między odległością przedstawioną na mapie, a tą samą odległością umiejscowioną w terenie.Można przedstawiać ją na kilka sposobów:

• liczbowej, czyli stosunkiem 1:200 000
• mianowanej, czyli do liczbowej dodajemy jednostki 1 cm: 2 km
• liniowej, czyli w postaci podziałki liniowej

Trzeba też pamiętać, że im większy przedstawiony teren, tym więcej nieścisłości związanych z kulistością Ziemi, generalizacją itp. Droga policzona z mapy mająca 200 km, w rzeczywistości może mieć na przykład 202 km lub 199 km. Dlatego czasem stosuje się skalę cząstkową dla fragmentu mapy, pokazanego w powiększeniu.

Ciekawostka: zdarzają się mapy o "dziwnych" skalach np. 1:63 360. Jest to związane z różnicą w systemie miar w różnych krajach i są to raczej stare arkusze. I tak w Anglii obowiązywała skala np. 1 cal : 1 mila, czyli owo 1:63 360. W carskiej Rosji stosowano skalę 1:84 000, bo tam liczono odległości w wiorstach.

  [rs-ads block="W środku"]

Jak przeliczać skale?

1. Wystarczy zapamiętać, że 1 km = 1000 m, a 1 m = 100 cm, czyli w 1 km mieści się 100 000 cm. Tak na przykład: skala 1:100 000 oznacza, że 1 cm = 1 km skala 1: 200 000 oznacza, że 1 cm = 2 km skala 1:50 000 oznacza, że 1 cm = 0,5 km W drugą stronę jest tak samo prosto: skala 1 cm = 10 km oznacza, że 1 cm = 10 000 m = 1 000 000 cm czyli 1:1 000 000 Dodajemy lub odejmujemy te pięć zer, nie zapominając o przecinkach. 2. Jeżeli mamy zadnie, że na mapie w skali 1:35 000 odcinek ma 5 cm i pytają o jego wartość w terenie, też nie jest to trudne. Proporcję można stosować w każdą stronę. 1 cm ----- 35 000 cm 5 cm -------- ? 5 cm x 35 000 cm --------------------- = ? = 175 000 cm = 1,75 km 1 cm 3. Czasem natykamy się na pytanie, która skala jest większa, na której mapie pokazano większy czy bardziej szczegółowy obszar. I zwykle jest z tym największy problem. Można to łatwo zapamiętać. Większa skala nie ma większej liczby po dwukropku! W momencie, gdy uświadamiamy sobie, że skala to ułamek zwykły o postaci

1

----------------

10 000

to im mniejsza liczba tym większa skala, bo podzielona na mniej jednostek.

Tym samym:

• duża skala - mało liczb po dwukropku, mały teren, duża szczegółowość,
• mała skala - dużo liczb po dwukropku, duży teren, mała szczegółowość

[rs-ads block="W środku"]

Legenda

Legenda to zbiór objaśnień dla znaków umownych wykorzystanych na mapie. Zwykle zawiera również skalę i informacje wydawnicze. Jest pewien kanon kolorów i oznaczeń wykorzystywanych uniwersalnie.

• wysokości i rzeźba terenu - metoda hipsometryczna, czyli zielony-niziny, żółty-wyżyny, czerwony-góry, ciemnozielony-depresje lub same poziomice
• cieki i zbiorniki wodne - niebieski, przy czym odcienie zgodne z głębokością batymetryczną - im głębiej tym ciemniejszy kolor
• lasy i łąki - zielony

Część znaków jest umowna w danym regionie lub kraju, albo na danym typie czy odwzorowaniu map:

• drogi mogą być żółte, czerwone, białe lub czarne. Dodatkowo na mapach Stanów Zjednoczonych szosy są zaznaczane jak nasze linie kolejowe tylko w barwach czerwono-białych.
• Krzyżyk może oznaczać obiekt religijny albo szczyt wzgórza.

Dlatego większość znaków odczytujemy intuicyjnie, w końcu po to one są, ale na część warto poświęcić chwilę i odczytać z legendy.

 

Generalizacja mapy

Wspomniana wcześniej generalizacja mapy to nic innego jak odsianie ważnych informacji i uproszczenie lub pominięcie tych mniej istotnych. Na mapie w dużej skali możemy zaznaczyć każde jeziorko na Mazurach, ale im mniejsza skala, tym większy obszar obejmuje, więc pozostaną na mapie tylko najważniejsze jeziora.

Generalizacja mapy na podstawie google maps

Przykład: Na mapie nr 1 są podpisane pojedyncze ulice w Mikołajkach i widać jeziorko między Mikołajkami i Łuknajnem. Na mapie nr 2 jeziorko wciąż jest, ale nie ma zaznaczonych ulic w mieście - tylko drogi wojewódzkie i krajowe. Na mapie nr 3 zabrakło miejsca nawet na podpisanie jezior Łuknajno i Mikołajskie. [rs-ads block="W środku"]

Rodzaje map

Mapy różnią się między sobą treści, skalą i metodą udostępnienia. Ze względu na treść wyróżnić można:

• mapy ogólnogeograficzne
  • fizyczne - przedstawiają głównie rzeźbę terenu, sieć hydrograficzną itp.
  • polityczne - koncentrują się na podziale administracyjnym, układzie osadniczym i komunikacyjnym
• mapy tematyczne - dają obraz wybranego zagadnienia z mapy ogólnogeograficznej np.
  • geologiczne
  • klimatyczne
  • przemysłu
  • upraw
  • historyczne
  • komunikacyjne
  • glebowe

Ze względu na skalę wyróżniamy:

• plany - w skalach większych niż 1:25 000.
• mapy topograficzne - w skalach większych niż 1:200 000, najczęściej 1:10 000 lub 1:5 000. Wykonuje się je bazując na zdjęciach lotniczych i są one bardzo szczegółowe, dlatego wydaje się je w arkuszach. Zwykle mają dwie wersje - cywilną i wojskową.
• mapy przeglądowe - w skalach mniejszych niż 1:200 000. Otrzymuje się je poprzez generalizację map topograficznych.

Przy rysowaniu map topograficznych i planów stosuje się siatkę topograficzną, inaczej kilometrową, ponieważ bok jej kwadratu odpowiada 1 km w terenie. Mapy takie przedstawiają stosunkowo małe fragmenty powierzchni, więc niweluje się znaczenie południków i równoleżników jako elementów kuli ziemskiej. Jedynym południkiem topograficznym pokrywającym się z tym geograficznym jest środkowy na mapie. Pozostałe są pod kątem. Ze względu na metodę udostępnienia mapy dzielimy na (Karolinie dziękuję na uzupełnienie):

• mapy papierowe/analogowe
• mapy cyfrowe

[rs-ads block="W środku"] Dla zainteresowanych książka wykorzystywana na studiach na kierunkach wymagających użycia i tworzenia map - Wprowadzenie do kartografii i topografii, Jacka Pasławskiego.